przy otwarciu strony odezwał się raróg

Rodzina: Sokołowate - Falconidae

kobczyk rudogłowy
zobacz zdjęcia sokołowych
autorem zdjęć jest Saeed62

Głosy innych sokołów

Sokołowate, rodzina ptaków z rzędu drapieżnych (Falconiformes) obejmuje 61 gatunków. Występują na wszystkich kontynentach poza Antarktydą, zamieszkują różnorodne środowiska leśne i otwarte.

    Cechy charakterystyczne
  • silny, hakowaty dziób, zwykle z tzw. "zębem" na krańcach w pobliżu nasady, wsuwającym się przy zwarciu szczęk we wcięcie w szczęce dolnej;
  • nozdrza umieszczone w woskówce;
  • oko otoczone nagą, skórną obrączką;
  • nogi z silnymi palcami zaopatrzonymi w ostre szpony;
  • skrzydła zaostrzone na końcach, pozwalające na osiąganie w momencie ataku szybkości do 300 km na godzinę oraz na szybkie i dokładne manewry przy pogoni za zdobyczą;
  • samice większe od samców (różnica w wielkości może dochodzić nawet do 30%).

Sokołowate są ptakami dziennymi o długości 15-63 cm i wadze od 110 g do 2 kg. Upierzenie wierzchu ciała jest z reguły ciemniejsze od spodu, który jest często plamkowany lub prążkowany. Większość sokołowatych poluje w powietrzu chwytając zdobycz w locie (inne ptaki, nietoperze i owady) lub atakując z powietrza ofiary na ziemi (ptaki, małe ssaki i jaszczurki). Sokołowate unikają zwykle padliny.

Gnieżdżą się parami, rzadziej w koloniach, w koronach drzew lub szczelinach skalnych. Nie budują gniazd, lecz zajmują gniazda innych ptaków. Wyprowadzają 1 lęg w roku. Samica składa 2-6 jaj, które wysiaduje przez 25-49 dni. Do rodziny sokołowatych należą karakary (Polyborinae) i sokoły (Falconinae).




Podrodzina: sokoły - Falconinae

Do tej podrodziny należą gatunki drapieżne zamieszkujące niemal cały świat. Ptaki z tej podrodziny mają krępą budowę ciała, oraz krótki, silny, zagięty ku dołowi dziób. Sokoły szybko i zwinnie latają. Na swoje ofiary polują w locie, spadając na nie z ogromną prędkością. Ofiary uśmiercane są przez chwyt za kark i zgniecenie kręgów szyjnych. Taki sposób zabijania ułatwiony jest przez specjalny "sokoli ząb" w górnej połowie dzioba, który, przy zwarciu szczęk, wsuwa się w specjalne wgłębienie w żuchwie. Sokoły Z reguły nie budują gniazd - jaja składają na półkach skalnych, w dziuplach lub w opuszczonych gniazdach innych ptaków. Oprócz rodzaju Falco do podrodziny sokołów należą gatunki z rodzajów: Spiziapteryx, Polihierax i Microhierax. Wszystkie gatunki sokołów występujących w Polsce są pod ochroną.





młody samiec białozora Białozór - Falco rusticolusmłody samiec białozora - odmiana biała

więcej zdjęć białozorów
zdjęcie z lewej zostało wykonane w Zjednoczonych Emiratach Arabskich, zdjęcie z prawej pochodzi z Serbii.

Białozór - ptak z podrodziny sokołów (Falconinae), rodziny sokołowatych (Falconidae), rzędu sokołowych (Falconiformes) - największy z sokołów, występuje w 4 podgatunkach w północnych rejonach Europy, Azji, Ameryki Północnej, na Islandii i Grenlandii. Zamieszkuje skaliste wybrzeża polarnych mórz, urwiste brzegi dolin rzecznych tundry i lasotundry oraz góry tajgi.

Osiąga 55 cm długości, 130 cm rozpiętości skrzydeł i wagę 800-2100 g. Samica jest wyraźnie większa od samca. Spotyka się dwie odmiany barwne: ciemną, u której głowa jest ciemnobrązowa, z jasnymi podłużnymi pręgami, grzbiet szary lub szarobrązowy z niebieskawym odcieniem, poprzecznie szaro pręgowany, spód szaro plamkowany, i jasną o upierzeniu szarobiałym lub białym, ciemno plamkowanym, końce skrzydeł ciemne. Sokół ten poluje na średniej wielkości ptaki morskie, kaczki, zające i lemingi. Nie gardzi również padliną.

Rzadko buduje gniazdo na urwiskach skalnych, zazwyczaj zajmuje opuszczone gniazda innych ptaków drapieżnych lub kruków. Samica składa 3-6 jaj, które wysiadują oboje rodzice przez 34-36 dni. Młode pozostają w gnieździe ok. 53 dni. Do Polski białozory zalatują rzadko jesienią i zimą. Są ptakami chronionymi.

głosy
posłuchajtyp plikurozmiar
białozórmp346 kb

rodzaje i gatunki
alfabetyczny spis ptaków




Drzemlik - Falco columbarius

Drzemlik - ptak z podrodziny sokołów (Falconinae), rodziny sokołowatych (Falconidae), rzędu sokołowych (Falconiformes) - występuje w północnej Europie i Azji oraz w północnej Ameryce Północnej. Zamieszkuje na obszarze tajgi i tundry.

Osiąga 30 cm długości, 65 cm rozpiętości skrzydeł i wage 125-230 g. Odznacza się dymorfizmem płciowym w wielkości i ubarwieniu. Samica jest większa od samca. Upierzenie wierzchu ciała samca jest popielatoszare, a spodu - rudawe z podłużnym ciemnym prążkowaniem. Samica ma wierzch ciała brązowy. Drzemlik poluje na drobne ptaki chwytane w locie.

Gnieździ się na półkach skalnych, występach urwistych skarp, rzadziej na drzewach. Samica składa 4-6 jaj, wysiadywanych przez ok. 30 dni.

W Polsce drzemlik jest ptakiem przelotnym. Obserwować go można wiosną w marcu-kwietniu (przelot wiosenny) oraz od września do listopada (przelot jesienny. Ptaki te niekiedy u nas zimują. Są pod ochroną.

głosy
posłuchajtyp plikurozmiar
drzemlik1wav18 kb
drzemlik2mp323 kb
drzemlik3wav25 kb

rodzaje i gatunki
alfabetyczny spis ptaków




Kobczyk - Falco vespertinus

Kobczyk - ptak z rzędu sokołowych (Falconiformes), rodziny sokołowatych (Falconidae), podrodziny sokołów (Falconinae) - występuje w południowo-wschodniej Europie i na południu Azji, na terenach o urozmaiconym krajobrazie, gdzie małe zadrzewienia sąsiadują z polami uprawnymi, łąkami i nieużytkami, a okoliczne wzgórza obfitują w owady. Zimuje w południowej Afryce i Azji.

Kobczyk osiąga długość ciała 30 cm, rozpiętość skrzydeł 75 cm i ciężar - 130--200 g. Poluje na większe owady, rzadziej - na naziemne kręgowce. Gnieździ się w starych gniazdach wron i gawronów, niekiedy też w obszernych dziuplach. Jest ptakiem towarzyskim i często tworzy luźne kolonie.

W Polsce jest ptakiem bardzo nielicznym lęgowo. Jest ptakiem przelotnym i można go obserwować podczas przelotów wiosennych (marzec-kwiecień) oraz jesiennych (sierpień-wrzzesień) Należy do gatunków chronionych.

Ponieważ nie znalazłam nigdzie głosu kobczyka, przedstawiam głos kobczyka amurskiego.
głosy
posłuchajtyp plikurozmiar
Kobczyk amurski - Falco amurensismp328 kb

rodzaje i gatunki
alfabetyczny spis ptaków




Kobuz - Falco subbuteo

Kobuz, ptak z rzędu sokołowych (drapieżnych - Falconiformes), rodziny sokołowatych (Falconidae), podrodziny sokołów (Falconinae), występuje w prawie całej Eurazji, poza północnymi rejonami, na skrajach dużych kompleksów leśnych lub w kępach wysokich zadrzewień w pobliżu łąk i bagien. Zamieszkuje obrzeża lasów w pobliżu polan, parki i zadrzewienia śródpolne. Zimuje w Afryce.

Kobuz osiąga 34 cm długości, 80 cm rozpiętości skrzydeł i wagę 130-340 g. Samica jest większa od samca o 1/3-1/4 długości. Upierzenie obu płci jest jednakowe. Wierzch głowy jest czarny, na jasnym policzku widnieje czarny "wąs", a dziób ma barwę szaro-niebieską. grzbiet jest ciemnoszary, spód ciała jasny, z brunatnym kreskowaniem, pokrywy podskrzydłowe i nogawice rude, nogi zielonożółte. Ptak ten jest znakomitym lotnikiem - na otwartej przestrzeni potrafi schwytać nawet jaskółkę i jerzyka. Poluje w locie na małe ptaki i latające owady (np. ważki).

Zajmuje gniazda wron lub gawronów położone na wysokich drzewach na skraju lasu. Kobuz wyprowadza 1 lęg w roku. W czerwcu samica składa 3-4 jaja, które wysiaduje głównie sama (samiec niekiedy ją w tym wyręcza) przez 28-31 dni. Młode są gniazdownikami i opuszczają gniazdo po ok. 25 dniach.

Kobuz w Polsce należy do ptaków lęgowych. Można go spotkać w całym kraju. Przylatuje do nas w kwietniu-maju, a odlatuje - w sierpniu-wrześniu. Chroniony.

głosy
posłuchajtyp plikurozmiar
kobuzmp346 kb
duet kobuzówmp3137 kb

rodzaje i gatunki
alfabetyczny spis ptaków




samica rarogaRaróg - Falco cherrugraróg - odmiana chińska

więcej zdjęć rarogów
Autorem zdjęć jest Saeed62

Raróg, ptak z rzędu drapieżnych (Falconiformes), rodziny sokołowatych (Falconidae), podrodziny sokołów (Falconinae), występuje w południowo-wschodniej Europie i środkowo-zachodniej Azji. Zamieszkuje wysokopienne drzewostany najczęściej w pasmach wzgórz w pobliżu terenów otwartych. Zimuje w południowej Europie, Azji Mniejszej i północnej Afryce. W tych samych rejonach występuje również raróg górski (Falco biarmicus).

Raróg osiąga 51 cm długości ciała, 118 cm rozpiętości skrzydeł i wage 730-1300 g. Samica jest znacznie większa od samca. Upierzenie obu płci podobne: głowa biała z rdzawym nalotem i podłużnymi brunatnymi paskami, grzbiet rdzawy, spód ciała biały z ciemnobrunatnymi plamami. Dziób jest szary, woskówka i nogi - żółte. Poluje na średniej wielkości ptaki chwytane w locie, rzadziej na ziemi na drobne ssaki.

Gnieździ się w koronach wysokich drzew, czasami na skalnych urwiskach. Często zajmuje opuszczone gniazda innych ptaków drapieżnych. Wyprowadza 1 lęg w roku. W maju-czerwcu samica składa 3-5 jaj, które wysiadują oboje rodzice przez 28-30 dni. Młode (typowe gniazdowniki) przebywają w gnieździe przez ok. 45 dni.

W Polsce raróg jest ptakiem bardzo nielicznym lęgowo. Można go spotkać na południu kraju. Należy do gatunków chronionych.

głosy
posłuchajtyp plikurozmiar
rarógmp312 kb

rodzaje i gatunki
alfabetyczny spis ptaków




Pustułeczka - Falco naumanni

Pustułeczka, ptak z rzędu sokołowych (Falconiformes), rodziny sokołowatych (Falconidae), podrodziny sokołów (Falconinae), występuje w południowej i południowo-wschodniej Europie, gdzie jest gatunkiem zanikającym, oraz w środkowej Azji. zamieszkuje otwarte, nagrzane tereny suchych łąk, nasłonecznione stoki skalistych wzgórz, stepy, półpustynie i tereny rolnicze. Zimuje na sawannach południowej Afryki.

Pustułeczka osiąga długość ciała 31 cm, rozpiętość skrzydeł 73 cm i wagę 90-208 g. Żywi się dużymi owadami, rzadziej drobnymi gryzoniami, płazami i gadami. Gniazda zakłada w rozpadlinach skalnych, na wieżach, starych murach, dziurawych dachach budynków wiejskich i tylko wyjątkowo w dziuplach drzew. Pustułeczka, niegdyś sporadycznie lęgowa na południowym wschodzie Polski, aktualnie nie jest notowana. Należy do ptaków chronionych.

głosy
posłuchajtyp plikurozmiar
pustułeczkamp346 kb

rodzaje i gatunki
alfabetyczny spis ptaków




Pustułka - Falco tinnunculus

Pustułka, ptak z rzędu sokołowych (Falconiformes), rodziny sokołowatych (Falconidae), podrodziny sokołów (Falconinae), występuje w całej prawie Europie, północnej Afryce i środkowej Azji. Zamieszkuje skraje lasów w pobliżu pól lub zadrzewienia śródpolne z kępami wysokich drzew, a także tereny górzyste i okolice osiedli ludzkich. Pustułki są ptakami częściowo wędrownymi. Na zimę odlatują przede wszystkim ptaki z terenów, gdzie zima jest zbyt surowa (np. północ Europy). Starsze ptaki zatrzymują się na zimę na południu Europy, a młode lecą dalej, do Afryki.

Pustułki są ptakami o smukłej sylwetce, z długimi, ostro zakończonymi skrzydłami i długim ogonem. Mają czarne pazury, prawie czarne oczy, a nogi, obwódki wokół oczu i woskówka na dziobie - żółte. Upierzenie dorosłych ptaków jest rdzawe nawierzchu ciała i beżowe, z ciemnym nakrapianiem na spodzie. Głowa i ogon są popielate, na końcu ogona widnieje szeroka, czarna pręga. Samica jest brązowa, gęsto plamkowana, z pręgowanym ogonem. Pustułka osiąga ok. 35 cm długości ciała, ok. 75 cm rozpiętości skrzydeł i wagę ok. 220-280 g (samica) i ok. 180-230 g (samiec). Ptaki te polują z powietrza na drobne gryzonie, ptaki, gady (jaszczurki) i większe owady, z charakterystycznego "zwisu" wypatrując ofiary.

Pustułka zajmuje opuszczone gniazda krukowatych (najczęściej wron), załomy skalne i występy murów wysokich budynków w miastach, a także budki lęgowe. Wyprowadza 1 lęg w roku. W maju samica składa 3-6 jaj o białożółtym, szaroróżowym lub ceglastoróżowym tle z gęstymi, rdzawobrązowymi plamami, które wysiaduje przez 27-29 dni. Młode są gniazdownikami i pozostają w gnieździe przez ok. 1 miesiąc.

Na zachodzie Polski pustułki zimują regularnie, na wschodzie - niezbyt licznie. Przelot wiosenny pustułek przez nasz kraj przypada na marzec-kwiecień, a zimowy - na sierpień-listopad. Od lat sześćdziesiątych XX w. notuje się stały spadek liczebności pustułek w Polsce. Pustułki należą do ptaków ściśle chronionych.

głosy
posłuchajtyp plikurozmiar
pustułka1mp313 kb
pustułka2wav42 kb
pustułka3mp355 kb

rodzaje i gatunki
alfabetyczny spis ptaków




Sokół wędrowny - Falco peregrinus


Zdjęcie krzyżówki sokoła wędrownego z białozorem
wykonał i udostępnił Saeed62

inne zdjęcia sokołów wędrownych

Sokół wędrowny, ptak z rzędu sokołowych (Falconiformes), rodziny sokołowatych (Falconidae), podrodziny sokołów (Falconinae), występuje na całym świecie z wyjątkiem Antarktyki (obszar kontynentu Antarktydy z przylegającymi do niego lądolodami i archipelagami). W obrębie tego gatunku wyróżnia się wiele podgatunków. Sokół ten zasiedla różne środowiska: rozległe lasy z wysokimi drzewami, góry powyżej górnej granicy lasu, spotyka się go w tundrze, w dolinach rzecznych, a także w dużych miastach. Tylko podgatunki zamieszkujące obszary arktyczne oraz północne rejony strefy klimatu umiarkowanego są wędrowne: podgatunki północno-amerykańskie spędzają zimę w Argentynie i Chile, a podgatunki Euroazjatyckie wędrują na zimę do środkowej Afryki, południowej Azji i Indonezji. Reszta ptaków jest osiadła.

U tych ptaków występuje dymorfizm płciowy w wielkości - samica jest większa od samca. Samiec osiąga długość ciała ok. 41 cm, rozpiętość skrzydeł ok. 95 cm i wagę ok. 550 g. Samica osiąga długość ciała ok. 49 cm, rozpiętość skrzydeł ok. 114 cm i wagę ok. 1200 g. Głowa i szyja u obu płci są czarne (przód głowy jasny), wierzch ciała szary, a spód jasny z ciemniejszymi prążkami. Sokół wędrowny ma na policzku charakterystyczny, czarny wąs i duże, ciemne oczy. Sokół wędrowny ma krępą sylwetkę, krótką szyję, długie skrzydła i krótki ogon. Sokół ten lata wysoko, szybko machając skrzydłami. Jest najszybszym ptakiem na ziemi. Odżywia się średniej wielkości ptakami (np. gołębiami), rzadziej drobnymi ssakami. Czasami zjada gady i owady, a wyjątkowo - ryby. Sokół wędrowny może zjeść do 100 g mięsa dziennie. Poluje w locie spadając na swoje ofiary z prędkością dochodzącą do 360 km na godzinę. Zabijanie ofiar ułatwione jest przez specyficzną budowę dzioba: charakterystyczny ząb na górnej szczęce, który wsuwa się przy zwarciu szczęk we wcięcie w żuchwie. W zimie sokoły gromadzą się na terenach wokół ujść rzek i łowią głównie mewy i kaczki.

Sezon lęgowy przypada na marzec-kwiecień (na półkuli północnej) lub na lipiec-sierpień (na półkuli południowej). Składanie jaj poprzedzone jest zalotami. Podczas lotów godowych sokoły wędrowne wykonują różne powietrzne akrobacje. Samiec ofiarowuje swojej wybrance podarunek. W locie trzyma w szponach upolowaną zdobycz, a samica, żeby wziąć od samca ten prezent, leci do góry nogami. Sokół ten nie buduje gniazd. Gniazduje w szczelinach skalnych, na murach budynków lub w starych kamieniołomach, często zajmuje też opuszczone gniazda innych ptaków (czapli siwej, króka lub innych ptaków drapieżnych). Wyprowadza 1 lęg w roku. W sezonie lęgowym samica składa 3-4 żółtawe jaja, upstrzone gęsto brązowymi plamami. Jaja wysiadywane są na zmianę przez samicę i samca przez ok. 30 dni. Młodymi opiekują się również obydwoje rodzice. Pisklęta pozostają w gnieździe przez 40 dni, a potem jeszcze przez ok. 2 miesiące pozostają pod opieką rodziców. Jeśli pisklęciu uda się przetrwać przez pierwszy rok życia, ma szansę dożyć do dziesięciu lat. Dojrzałość płciową młode uzyskują w drugim roku życia.

Sokoła tego można zobaczyć w czasie przelotów na zimowiska i z powrotem, w pobliżu wielkich jezior i ujść rzek. W Europie Środkowej wędrują tylko młode sokoły, stare są osiadłe i zostają w pobliżu swych gniazd. W Polsce sokoła wędrownego można obserwować prawie przez cały rok. W Warszawie 2 gniazda sokoła wędrownego znajdują się na Pałacu Kultury i Nauki. W naszym kraju gatunek ten jest coraz mniej liczny. Sokoły wędrowne są pod ochroną, chronione są także ich stanowiska lęgowe.

głosy
posłuchajtyp plikurozmiar
sokół wędrowny1wav12 kb
sokół wędrowny2mp323 kb
sokół wędrowny3mp390 kb
sokół wędrowny4wav84 kb
nawoływanie sokoła wędrownegowav100 kb

rodzaje i gatunki
alfabetyczny spis ptaków




głosy innych sokołów
posłuchajtyp plikurozmiar
Raróg górski - Falco biarmicus (dotychczas w Polsce nie obserwowany)mp346 kb
Sokół skalny - Falco eleonoraemp346 kb

rodzaje i gatunki
alfabetyczny spis ptaków




poprzednia rodzina
sokołowe